ЗАТАЕВИЧ ТЫҢШЫ МА?

ӨМІРДЕРЕК. Александр Викторович Затаевич  десе, қазақтың музыкалық бай мұрасы, оның осы мұраны жинаудағы өлшеусіз еңбегі еске түсетіні аян. Бұл кісі кім еді, қазақ даласына қалай келді? А.Затаевич (1869БолховОрлов губерниясы - 1936, Мәскеу) 1886 жылы Орлов кадет корпусын тәмәмдаған соң, Полоцкіге қызметке жіберілді, 1904-1915 жылдар аралығында Варшавада қызметін атқарды. Байқап отырсаңыз, әскери қызметінің дені Польшамен байланысты. 1919 жылы қазақ өнерімен таныс болды, 1920 жылдан бастап сол кездегі Қазақ елінің астанасы Орынбар қаласында тұрды. Ұлт ұстазы Ахаңның өзі оған жеті ән жаздырды. Оған осы еңбектері үшін 1923 жылы бар-жоғы үш жылда ҚазКСР-інің еңбек сіңірген әртісі атағы да беріліп үлгірді. 1936 жылы Мәскеуде қайтыс болды.

ТЫҢШЫЛЫҚТЫҢ ТҮСІНІГІ. Бәріміз білетін тыңшы бар, ол мемлекеттік құпияны жинаушы, сыртқа беруші сырт елдің адамы, егер өз азаматымыз дәл солай жасаса, ол отанға опасыздық болып бағаланады. Бірақ бұл тыңшылықтың жұртқа белгілі нысаны ғана. Тыңшылықтың екінші бір нысаны бар. Тыңшылық хақында Қылмыстық кодекс былай дейді: «Мемлекеттiк құпияларды құрайтын мәлiметтердi шет мемлекетке, халықаралық немесе шетелдiк ұйымға не олардың өкiлдерiне беру, сол сияқты оларға беру мақсатында жинау, жымқыру немесе сақтау (бұл - біріншісі), сондай-ақ шетелдiк барлаудың тапсырмасы бойынша өзге де мәлiметтердi Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделеріне қарсы пайдалану үшiн беру немесе жинау (бұл - екіншісі), егер бұл іс-әрекеттердi шетелдiк азамат немесе азаматтығы жоқ адам жасаса (176-бап. Тыңшылық). Мұны түсіну үшін орыстанған башқұрт Тевкелевтің қазақтың жақсы-жаман қасиеттерін патшалық Ресейдің мүддесіне пайдаланып кету керек деп қатын патшаға жазған хатын еске түсірсек те болады. Біз Тевкелевтің жинаған мәліметінің кесірінен ғасырлар бойы зардап шегіп келеміз, ал оның ішінде ешқандай да мемлекеттік құпия жоқ болатын. 

АРГУМЕНТТЕР

А.Затаевичті қазақ музыкасының жанашыры дегеннен гөрі тыңшы деген уәжге жетелейтін аргуметтер көбірек. Атап айтқанда:

1-аргумент

Затевич әскери оқу орнын бітірген адам, музыкант емес, әуенге көңілі ауған музыка зерттеушісі емес. Тәжірибе жинақтаған соң 1915 жылға дейін Ресейдің бақас бауырласы Польшада қызмет атқарды. Патшалық Ресейдің  батысынан асып, Еуропада жүрген әскери қызметші қазаққа үш қайнаса сорпасы қосылмаса да, қазақ даласында не жоғалтты? Бұл оқиға Омбыдағы кадет корпусын бітіріп, Қашғарға Ресейдің мүддесі үшін тыңшылыққа барған Шоқан атамыздың оқиғасын еске салады.

2-аргумент

Сафуан Шәймерденов ағамыздың «Ағалардың алақаны» атты естелік кітабы бар. Сонда Сафуан ағамыз бір оқиғаны атап өтеді. Бірде Франция жазушыларынан Қазақстанға  делегация келеді. Ағамыздың жеке көлігі болғандықтан, француз әйел жазушыларды алып жүру жүктеледі. Тіл білмегесін, емен-жарқын сөйлесе алмаған соң, жол қысқарту үшін ән айтайық деп шешеді. Кезекті бір жолы француздар қазақтың «Сәулемсің» әнін шырқап тартты дейді ағамыз. Мен: «Бұл қазақтың әні» деп екінші шумағын қазақ тілінде әуелеттім, ал үшінші шумағын олар француз тілінде мен қазақ тілінде қосылып шырқадық дейді (ескерту: бұл кітапты оқығаныма 20 жылдан асып кеткендіктен, нақты беттеріне сілтеме жасай алмаймын, бірақ іздесеңіз, онда осындай ақпарат бар).

3-аргумент

Дәл сол кітапта ағамыз «бірде бір музыкант замандасым «тез үйге кел» деп хабарласты, барсам бір музыкалық поэма тыңдап жатыр екен» дейді. «Соның қайырмасы қазақтың айны-қатесіз «Қараторғай» әні» деп таңданады С.Шәймерденов ағамыз. Қаламгер қазақ әнінің бұлайша Еуропа аралап  кетуінің себебі А.Затевичтің бүкіл Еуропада достарының болуымен, олармен хат алмасып тұруымен байланыстырады. Дәу де болса, Затаевичтен келген болар деп топшылайды. Енді ойлаңыз: қазақтың мұрасын оңды-солды үлестіруге оған кім құқық берді?

4-аргумент

Қазіргі музыкатанушылардың ойынша, ол әннің барлық шумақтарын жазбаған, сөздері толық емес, бір қайырып қана жазып отырған. Ал күйлердің төменгі сағасы жоқ. Тек мәйегін ғана алған. Ән мен күйдің толық антологиясын жасауға бел буған адам сөйте ме?

5-аргумент

Патшалық Ресейде әскери білім алып патшаға ант  беріп, қызмет қылған офицерлерді Кеңес үкіметі орнаған соң, Сталин тұрмақ Лениннің өзі аттырып тастағанын білесіздер. Ал шетелде қызмет жасаған біздің батыр дін аман қалған.

6-аргумент

А.С.Пушкин қазақ даласының батысына келіп, қазақ өмірімен танысып, бүгінгі күні Валентиннің кесірінен басы дауға қалған «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» жырына қатты қызушылық танытты, бұл  сюжет байынша міндетті түрде поэма жазам деп тамсанды деп мақтанамыз. Бекер қопаңдаймыз. Ол жойылып бара жатқан, ертеңгі күні Американың үндістерімен тағдырлас болатын халықтан не алып қалуға болады, деп келіп тұр.

 

НЕ ҮШІН?

«Маған бүкіл қазақ даласы ән салып тұрғандай болып көрінеді» деп таңдай қаққан Ш.Уәлихановтың досы Г.Потанин де, қазақ даласына өкшесі тиген басқалары да мұнда әлемге ұялмай көрсетуге болатын мол әдеби және музыкалық мұраның бар екенін сөзсіз білді. Әсілі, «жаудан түк тартсаң да пайда» деген қағиданы ұстанған Патшалық Ресейдің де, Кеңестік қызылдардың да қазақтың жойылатындығына күмәні болмаған сияқты. 1902, 1927, 1932, 1937 жылдары, т.б. операцияларының әйтеуір бір қазақтың түбіне жетеріне сенген сыңайлы. Алаштың марғасқаларына «Жапонның тыңшысы» деген айдар тағылып, бытырлап атылып жатқанда Затаевич одан бір жыл бұрын бақилық болған еді. Оның музыка қорын аман сақталып қалуына сіңірген еңбегін жоққа шығармауымыз керек. Затаевичтің кейіннен қазақ халқын құрметтеп, жақсы көріп кетуі ғажап емес, бірақ әу бастағы миссиясы не екенін де біз білуіміз керек. Әзірге топшылау ғана...

Біздікі көрген көз бен естіген құлақта жазық жоқ деп, түйгенімізді айту ғана, қалғаны өз шаруаңыз. Болмаса – өз сөзім өзімдікі.

Алмас Жұмағали,

заң ғылымдарының кандидаты

mezgil.kz

Пікірлер

I'd like to find out more? I'd like to find out <br><br> some additional information.<br><br> <br><br> Also visit my webpage; bolas chinas rehabilitacion suelo Pelvico - http://lolatoys.com/es/joyballs-duo.html

The other day, while I was at work, my cousin stole my iphone and tested <br><br> to see if it can survive a 25 foot drop, just so she can be a youtube sensation. My <br><br> iPad is now broken and she has 83 views. I know this is entirely off topic but I had to share it with someone!<br><br> <br><br> <br><br> my blog - Pampers new Baby Size 3 jumbo pack - http://www.Partypillsforum.com/index.php?a=member&m=5938475

The other day, while I was at work, my cousin stole my iPad and <br><br> tested to see if it can survive a 25 foot drop, just so she can be a youtube sensation. My apple ipad is now broken and she has 83 views.<br><br> I know this is completely off topic but I had to share it with someone!<br><br> <br><br> <br><br> Check out my blog post; leceria Secret - http://Lolatoys.com/es/bodystocking.html

Wow! At last I got a webpage from where I be capable of in fact get <br><br> helpful facts regarding my study and knowledge.<br><br> <br><br> Look into my web page :: johnson Baby wipes - http://www.samedaysex.com/story.php?id=877355

Thank you for sharing superb informations. Your website is <br><br> very cool. I'm impressed by the details that you have on this <br><br> web site. It reveals how nicely you understand this subject.<br><br> Bookmarked this website page, will come back for extra articles.<br><br> You, my friend, ROCK! I found just the information I already searched all over the place and just could not come across.<br><br> What an ideal web-site.<br><br> <br><br> Here is my web site :: Lavada - http://Www.Abc.es/madrid/tops/20150215/abci-ruta-sombras-madrid-201502141306_1.html

Greetings from California! I'm bored at work so I decided <br><br> to check out your site on my iphone during lunch break.<br><br> I love the info you provide here and can't wait to take a look when I get home.<br><br> I'm surprised at how fast your blog loaded on my cell phone ..<br><br> I'm not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, excellent blog!<br><br> <br><br> <br><br> My blog post; Colin - http://Www.partypillsforum.com/index.php?a=member&m=5938440

I couldn't refrain from commenting. Perfectly written!<br><br> <br><br> Feel free to visit my web-site :: Baby memory Books - http://Www.partypillsforum.com/index.php?a=member&m=5937054

Greate article. Keep posting such kind of info on your blog.<br><br> Im really impressed by your blog.<br><br> Hey there, You have performed an incredible job. I'll certainly digg <br><br> it and personally suggest to my friends. I am confident they will be <br><br> benefited from this web site.<br><br> <br><br> Visit my blog post - Baby Book - http://Malibu.pw/blogs_post.php?id=64773

It's appropriate time to make a few plans for the longer term and <br><br> it's time to be happy. I have learn this publish and if I may I wish to counsel <br><br> you few attention-grabbing things or tips.<br><br> Perhaps you can write subsequent articles relating to this article.<br><br> I desire to read more issues approximately it!<br><br> <br><br> <br><br> <br><br> my website; Kristen - http://www.yahoo.net

Hey there! I could have sworn I've been to this website before but after reading <br><br> through some of the post I realized it's new to me.<br><br> Nonetheless, I'm definitely delighted I found it and I'll be bookmarking and checking back <br><br> frequently!<br><br> <br><br> Also visit my blog post: www.partypillsforum.com - http://www.Partypillsforum.com/index.php?a=member&m=5937733

Страницы

Пікірді қосу

6 + 1 =
Решите эту простую математическую задачу и введите результат. Например, для 1+3, введите 4.