Вашингтонда өткен «Бейбітшілік кеңесінің» алғашқы жиынында Газа секторын қалпына келтіру және қауіпсіздік құрылымын жаңадан қалыптастыру мәселелері кеңінен талқыланды. АҚШ бастамасымен құрылған бұл ұйым аймақтағы ұзаққа созылған қақтығысты тоқтатуды мақсат етсе де, халықаралық қауымдастық арасында оған қатысты пікірлер біркелкі емес.
(Сурет: inform.kz сайтынан алынды)
2023 жылғы 7 қазанда ХАМАС ұйымдастырған Израильдің оңтүстігіне жасалған шабуылдан кейін Газа соғысы басталды. Шабуыл салдарынан шамамен 1200 адам көз жұмып, 251 адам кепілге алынған. Бұған жауап ретінде Израиль Газаға ірі әскери операция жүргізді. ХАМАС бақылауындағы денсаулық сақтау органдарының мәліметіне сәйкес, қаза тапқандар саны 72 мыңнан асқан.
Қақтығыс нәтижесінде Газа экономикасы ауыр күйзеліске ұшырап, инфрақұрылымның едәуір бөлігі жойылды. Біріккен Ұлттар Ұйымы келтірілген материалдық шығынды шамамен 70 миллиард доллар деп бағалап отыр.
Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Газа толық қарусыздандырылмайынша, қайта қалпына келтіру жұмыстары басталмайтынын мәлімдеді. Бұл ұстанымды АҚШ та қолдайды.
АҚШ президенті Дональд Трамп кеңестің алғашқы отырысында БҰҰ-мен бірлесіп жұмыс істейтінін айтып, Газа радикализмнен арылған аймаққа айналуы қажет екенін атап өтті. Оның сөзінше, Қазақстан, Әзербайжан, БАӘ, Марокко, Бахрейн, Катар, Сауд Арабиясы, Өзбекстан және Кувейт елдері гуманитарлық қолдау пакетіне 7 миллиард доллардан астам қаражат бөлуге уағдаласқан. Сонымен бірге БҰҰ 2 миллиард доллар бөлмек болса, FIFA ұйымы әлеуметтік және спорттық жобаларға 75 миллион доллар қарастырған.
Кеңес құрамындағы Газа бойынша жоғары өкіл Николай Младенов жаңа палестиналық полиция күшін құру жұмысы басталғанын жеткізді. Оның айтуынша, алғашқы сағаттардың өзінде екі мыңға жуық адам өтініш берген.
Алайда АҚШ пен Израиль жаңа қауіпсіздік құрылымы ХАМАС бақылауындағы күштерден құралмауы тиіс деп санайды. Сондай-ақ Батыс жағалаудағы Палестина әкімшілігінің қауіпсіздік қызметкерлерін де толық қабылдау қарастырылмай отыр. Бұл қауіпсіздік жүйесін мүлде жаңа негізде құру қажет екенін білдіреді.
АҚШ ұсынған жоспарға сәйкес, Халықаралық тұрақтандыру күші Израиль және Мысырмен бірлесе әрекет етіп, жаңадан дайындалған палестиналық полициямен бірге шекара қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс. Дегенмен сарапшылар ХАМАС-ты толық қарусыздандыру әзірге жүзеге асуы қиын мақсат екенін айтады.
Вашингтондағы жиында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев елдің жаңа бастамаларға белсенді түрде қатысуға әзір екенін мәлімдеді. Қазақстан Халықаралық тұрақтандыру күшіне әскери бөлімшелер мен медициналық мамандар жіберу мүмкіндігін қарастырып отыр.
Президенттің айтуынша, Қазақстан Газа аймағын қалпына келтіру ісіне айтарлықтай қаржылай үлес қосуға дайын. Қалпына келтіру жұмыстары халықаралық компаниялар арқылы жүзеге асып, тұрғын үйлер, мектептер, ауруханалар және басқа да азаматтық нысандарды салуды, сондай-ақ қираған аумақтарды тазартуды қамтуы мүмкін.
Сонымен қатар Қазақстан алдағы бес жыл ішінде палестиналық студенттерге 500 білім грантын бөлуді жоспарлап отыр. Ел цифрлық даму мен электрондық үкімет саласындағы тәжірибесімен бөлісуге де дайын екенін мәлімдеді.
Қазақстан гуманитарлық көмек шеңберінде астық жеткізуге әзір екенін айтып, Таяу Шығыстағы тұрақты даму өзара сенім мен ынтымақтастыққа негізделуі тиіс екенін атап өтті.
Дегенмен бұл бастамаға барлық мемлекет бірдей қолдау білдірген жоқ. Ұлыбритания, Канада, Франция және Германия кеңес құрамына қосылудан бас тартты. Кейбір сарапшылар жаңа құрылымды БҰҰ-ның рөлін әлсіретуге бағытталған қадам ретінде бағалайды.
Freedom House ұйымы Қазақстандағы саяси жүйеге қатысты сын айтып, сайлау процестері мен сөз бостандығы мәселелеріне назар аударды. Соған қарамастан, Тоқаевтың Вашингтон сапары аясында америкалық ірі компаниялар өкілдерімен кездесулер өткізу жоспарланған.
Сарапшылардың пікірінше, Газа мәселесіндегі негізгі түйін — қауіпсіздік пен басқару жүйесін жергілікті халықтың кең қолдауына ие болатындай етіп қалыптастыру. Бұл мәселе шешілмесе, Газа Израиль бақылауындағы және ХАМАС ықпалындағы екі бөлек аймаққа бөлініп қалу қаупі сақталады.
Жалпы, Вашингтондағы кездесу Дональд Трамптың Таяу Шығыс саясатының ерекшелігін тағы бір мәрте көрсетті: бейбітшілікке қол жеткізу инвестиция, инфрақұрылым және экономикалық даму арқылы іске асады деген көзқарас басым. Алайда бұл тәсілдің тиімділігі уақыт еншісінде.
Mezgil.kz
