Қазақстан мен Черногория арасындағы қарым-қатынас саяси диалогтан нақты ынтымақтастыққа қарай бет бұрды.  Черногория Президентінің Астанаға алғашқы ресми сапары, тікелей әуе қатынасының ашылуы және визалық режимнің жеңілдетілуі екі ел арасындағы байланыстардың жаңа кезеңге аяқ басқанын аңғартады.

(Сурет: спикердің мұрағатынан)

Бұл сапардың маңызы тек дипломатиялық қатынастардың 20 жылдығымен немесе екіжақты күн тәртібімен шектелмейді. Сарапшылардың пікірінше, бүгінде Орталық Азия мен Балқан өңірлерінің өзара жақындасуы, көлік, цифрландыру, білім беру және адами капитал салаларындағы ынтымақтастықтың кеңеюі орта және шағын мемлекеттердің жаңа геосаяси жағдайда өзара тиімді серіктестік орнатуға ұмтылысын көрсетеді.

Саясаттанушы Ильяс Бақтығалиевтің айтуынша, Қазақстан мен Черногория арасындағы қазіргі диалог екі елдің сыртқы саясаттағы прагматикалық ұстанымын айқындап қана қоймай, білім, ғылым, инновация және адами капиталды дамыту бағытындағы ұзақмерзімді ынтымақтастыққа берік негіз қалыптастыруға мүмкіндік береді.

- Қазақстан мен Черногория дипломатиялық қатынастардың 20 жылдығына неғұрлым белсенді күн тәртібімен қадам басып отыр. Оған Черногория Президентінің Астанаға сапары, саяси консультациялар, тікелей әуе рейстерінің ашылуы және визалық режимнің жеңілдетілуі дәлел. Адами капиталды дамыту саласындағы ұзақмерзімді ынтымақтастық тұрғысынан бұл кезеңдегі екіжақты қарым-қатынасты қалай бағалайсыз?

- Менің ойымша, қазіргі кезеңде Қазақстан мен Черногория арасындағы қарым-қатынас анағұрлым серпінді дамып, тек саяси ниеттер аясынан шығып, нақты мазмұнға ие бола бастады. 

Қазір екі ел арасындағы байланыстарды жандандыруға бағытталған ең айқын қадамдар жасалып жатыр. Черногория Президентінің Қазақстанға қазіргі ресми сапары – екіжақты қатынастар тарихындағы алғашқы сапар. Ал бұған дейін Черногория Президентінің елімізге соңғы жұмыс сапары сонау 2010 жылы Астанада өткен ЕҚЫҰ саммиті аясында жүзеге асқан болатын.

Бұған қоса, салалық мемлекеттік органдар арасындағы саяси консультациялар, тікелей әуе қатынасының ашылуы және маусымдық визасыз режимнің енгізілуі де маңызды рөл атқарады. Бұл, әсіресе, адами капиталды дамыту тұрғысынан аса өзекті, өйткені студенттердің, ғалымдардың, кәсіпкерлердің, сарапшылар мен мамандардың академиялық және кәсіби ұтқырлығы үшін нақты негіз қалыптасып отыр. Оның үстіне, бұл қадамдар екі ел азаматтары арасындағы тұрақты әрі жүйелі байланыстарды дамытуға мүмкіндік беретін инфрақұрылымды қалыптастыруға жол ашады.

- Қазақстан мен Черногория президенттері арасындағы келіссөздер барысында цифрлық даму, жасанды интеллект, көлік, логистика, туризм, білім және ғылым салалары ынтымақтастықтың перспективалы бағыттары ретінде айқындалды. Сіздің ойыңызша, білім беру мен дағдыларды бағалау аталған салаларды өзара байланыстыратын маңызды тетікке айнала ала ма?

- Шын мәнінде, аталған бағыттардың барлығы ең алдымен адами капиталдың сапасына тікелей тәуелді. Білікті мамандарсыз цифрлық экономиканы да, жасанды интеллектіні де, заманауи көлік-логистикалық жүйелерді де тиімді дамыту мүмкін емес. Сондықтан білім беру барлық өзге ынтымақтастық салаларының негізгі іргетасына айналатыны сөзсіз. Оның үстіне, мұнда әңгіме тек дәстүрлі университеттік білім туралы ғана емес, сонымен қатар кәсіби даярлау, кадрларды қайта даярлау, цифрлық дағдыларды дамыту және құзыреттерді бағалаудың заманауи жүйелерін жетілдіру туралы болып отыр.

- Алматы мен Подгорица арасындағы тікелей әуе қатынасының ашылуы, сондай-ақ визасыз режим адамдар арасындағы байланысты нығайтуға жаңа мүмкіндіктер туғызуда. Университеттер, ғылыми-зерттеу орталықтары мен сарапшылық ұйымдар арасындағы ынтымақтастықтың қандай практикалық форматтары бүгінгі таңда аса сұранысқа ие болуы мүмкін?

- Менің ойымша, ынтымақтастықтың бірнеше бағыты ерекше перспективалы. Ең алдымен, бұл – университеттер арасындағы академиялық алмасу бағдарламалары. Екінші маңызды бағыт ретінде бірлескен ғылыми-зерттеу жобаларын атар едім. Әсіресе, мемлекеттік қызметтерді цифрландыру, жасанды интеллект, туризм, тұрақты даму және көлік логистикасы салаларындағы зерттеулердің әлеуеті зор.

Сондай-ақ бірлескен жазғы мектептер, ғылыми семинарлар, сарапшылық форумдар мен қашықтан оқыту бағдарламалары да үлкен сұранысқа ие болуы мүмкін.

Қазіргі заманғы цифрлық технологиялар көптеген жобаларды қатысушылардың тұрақты түрде бір жерде болуынсыз-ақ жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Бұдан бөлек, Балқан өңірі мен Орталық Азияның даму мәселелерін бірлесіп зерттеуге бағытталған талдау орталықтары мен сарапшылық ұйымдар арасындағы ынтымақтастықтың да болашағы зор деп есептеймін.

- Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның ұзақмерзімді дамуы үшін білімнің, адами капиталдың, инновациялар мен цифрлық трансформацияның маңызын үнемі атап келеді. Халықаралық тәжірибе тұрғысынан мұндай ұстанымды қалай бағалайсыз?

- Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, ең тұрақты нәтижелерге табиғи ресурстарға немесе инфрақұрылымға ғана емес, ең алдымен адами капиталды дамытуға басымдық беретін мемлекеттер қол жеткізеді.

Сондай-ақ бүгінгі таңда дәл білім, технологиялар мен инновациялар мемлекеттердің ұзақмерзімді бәсекеге қабілеттілігінің негізгі көзіне айналып отырғанын байыппен түсінуіміз қажет.

Мұны Еуропа мен Азиядағы көптеген табысты экономикалардың тәжірибесінен анық көруге болады. Сондықтан аталған бағыттарға басымдық беру қазіргі заманғы жаһандық үрдістерге толық сәйкес келеді және оның өзектілігіне күмән жоқ.

Сонымен қатар, мұндай стратегия ұзақ мерзімді әрі жүйелі жұмысты талап ететінін ескеру маңызды. Білім беру, ғылым және кадрларды даярлау салаларына салынған инвестициялардың нәтижесі бірден байқалмауы мүмкін. Алайда дәл осындай инвестициялар түптеп келгенде тұрақты экономикалық өсудің және халықтың өмір сүру сапасын арттырудың берік негізін қалыптастырады. 

Mezgil.kz