АҚШ президенті Дональд Трамп пен Ресей президенті Владимир Путиннің 8 қыркүйектегі телефон арқылы сөйлесуі Украинадағы соғысты тоқтатуға қатысты жаңа сигнал берді.

(Сурет: ЖИ арқылы жасалды)

Кремльдің мәліметінше, Трамп соғысты неғұрлым тез аяқтау АҚШ пен Ресей арасындағы қарым-қатынасты қалпына келтіруге, соның ішінде сауда-экономикалық байланыстарды қайта жандандыруға жол ашатынын айтқан.

Кремль өкілі Юрий Ушаковтың сөзінше, Трамп соғыстың аяқталуы екі ел үшін «ауқымды перспективалар» ашатынын атап өткен. Яғни, Вашингтон Мәскеуге қысым жасаумен қатар, соғыстан кейінгі экономикалық ынтымақтастықты да келіссөздегі ынталандыру тетігі ретінде қарастырып отырғаны байқалады.

Бұл жерде Трамптың ұстанымындағы маңызды нәрсе — «соғысты тоқтатсаңдар, экономикалық есік қайта ашылуы мүмкін» деген сигнал. Ресей үшін мұндай ұсыныстың салмағы аз емес. Санкциялармен шектелген экономика, әскери шығындардың өсуі және Батыспен үзілген көптеген байланыс Мәскеуді соғыстан кейінгі экономикалық мүмкіндіктерге мүдделі етуі мүмкін.

Алайда мәселенің екінші жағы бар. Трамп пен Путиннің келіссөзіндегі ең күрделі түйін экономикалық байланыс емес, Украинадағы аумақ мәселесі болып тұр. Ресейдің Украинаға талаптары өзгермейінше, соғысты тоқтату туралы кез келген келісімнің тағдыры бұлыңғыр.

Кремльге жақын дереккөздер Путиннің Донецк облысының Ресей бақылауында жоқ бөлігін де алуға деген талабынан бас тартпағанын хабарлаған.

Егер бұл ұстаным сақталса, онда Мәскеудің соғысты тоқтатуға дайын екенін айтуға әлі ерте. Өйткені Ресей үшін мәселе тек атысты тоқтату емес. Кремль келіссөз үстеліне әскери жолмен қол жеткізген нәтижелерін бекіту талабымен келуі мүмкін.

Ал Украина үшін мұндай шартты қабылдау аумақтық тұтастық пен егемендік мәселесіне тікелей соққы болмақ. Сондықтан басты сұрақ «соғыс қашан тоқтайды?» емес, «соғыс қандай шартпен тоқтайды?» дегенге келіп тіреледі.

Трамп пен Путиннің әңгімесінен бір күн бұрын АҚШ-тың арнайы өкілі Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер Мәскеу және Киевте кездесулер өткізді. Бұл сапарлар Вашингтонның дипломатиялық арналарды қайта жандандыруға тырысып жатқанын көрсетті. Ресей, Украина және АҚШ арасында үшжақты келіссөздерді қайта бастау мүмкіндігі де осы тұста қайта сөз болды.

Бірақ әзірге нақты нәтиже жоқ. Тіпті Кремльдің Трамп пен Путиннің телефон әңгімесіне қатысты ресми мәлімдемесінде үшжақты келіссөздерді қайта бастау мәселесі арнайы аталмады. Бұл Мәскеудің мұндай форматқа әзірге сақтықпен қарайтынын аңғартады. Демек, дипломатиялық есік толық жабық емес, бірақ оның ар жағында келісім дайын тұр деген сөз емес.

Трамптың ұстанымынан АҚШ-тың Мәскеуге қатысты тактикасы біртіндеп өзгеріп келе жатқанын байқауға болады. Бұған дейін негізгі құрал санкциялар мен саяси қысым болса, қазір Вашингтон Ресейге «соғысты тоқтатудың экономикалық пайдасы бар» екенін көрсетуге көбірек мән беріп отырғандай.

Бұл - классикалық «қысым мен ынталандыруды» қатар қолдану тәсілі. Бірақ мұндай есептің іске асуы бір ғана Вашингтон мен Мәскеуге байланысты емес. Үстелде Киевтің мүддесі де бар. АҚШ үшін соғысты тезірек тоқтату маңызды болуы мүмкін. Ресей өз талаптарын келіссөз арқылы бекіткісі келеді. Ал Украина үшін басты мәселе — аумақтық тұтастық пен нақты қауіпсіздік кепілдіктері. Осы үш ұстаным бір нүктеде тоғыспайынша, Трамп пен Путин арасындағы «сындарлы» телефон әңгімесін бейбіт келісімнің бастауы деп қабылдау қиын.

Трамп Путинге нақты ақша немесе жаңа экономикалық пакет ұсынды деуге әзірге негіз жоқ. Бірақ оның айтқан сөзі Ресейге маңызды сигнал берді: соғыс тоқтаса, Батыспен экономикалық қарым-қатынасты қайта қарау мүмкіндігі пайда болуы ықтимал.

Бұл Мәскеу үшін соғысты аяқтауға түрткі болатын факторлардың біріне айналуы мүмкін. Алайда Ресейдің аумақтық талаптары сақталса, экономикалық ынталандырудың өзі мәселені шеше алмайды. Сондықтан бүгінгі жағдайды «бейбітшілік жақындады» деп емес, Вашингтон мен Мәскеудің соғысты тоқтатудың бағасын есептей бастаған кезеңі деп бағалаған дұрысырақ.

Түптеп келгенде, Трамптың Путинге ұсынғаны — жай ғана экономикалық байланыс емес. Бұл Мәскеуге жасалған есеп: соғыс аяқталса, Ресей үшін жабылған есіктердің кейбірі қайта ашылуы мүмкін. Бірақ ол есіктің кілті бір ғана Кремльде емес. Киевтің келісімі болмайынша, экономикалық мәміле де, саяси келісім де толыққанды бейбітшілікке айналуы қиын.

Mezgil.kz