Соңғы апталарда Ормуз бұғазы маңындағы жағдай шиеленісіп, Иран тарапынан айтылған қауіптер мен теңіздегі кедергілер мұнай тасымалына әсер етті.

(Сурет: ЖИ арқылы жасалды)

Соның салдарынан әлемдік нарық тұрақсызданып, мұнай бағасы өсе бастады. Осындай жағдайда көптеген елдер бұрынғы бағыттарға сенім азайғанын түсініп, жаңа, қауіпсіз жолдарды іздеуге кірісті.

ОРМУЗ БҰҒАТТАЛЫП ТҰР: ҚАЗАҚСТАН МЕН ӘЗІРБАЙЖАНҒА МҮМКІНДІК ТУДЫ

Осы кезде Каспий өңірі, оның ішінде Қазақстан мен Әзірбайжан қайтадан назарға ілікті. Бір қарағанда бұл аймақтың әлемдік энергетикадағы үлесі аса үлкен емес сияқты көрінеді. Бірақ шын мәнінде оның мүмкіндігі әлдеқайда жоғары. Қазақстан мен Әзірбайжан бірге тәулігіне 2 миллион баррельден астам мұнай өндіреді. Сарапшылардың пікірінше, егер қажетті жағдай жасалса, бұл көлемді арттыруға болады және Батыс елдеріне жеткізуді күшейтуге мүмкіндік бар.

Қазіргі кезде ерекше айтылып жүрген бағыт – Орта дәліз. Бұл жол Шығыс Азиядан Еуропаға дейін созылып, Орталық Азия, Каспий теңізі және Оңтүстік Кавказ арқылы өтеді. Бұрын негізгі тасымал жолдары Ресей немесе Иран арқылы өтетін. Бірақ қазіргі геосаяси жағдай бұл бағыттардың сенімділігін төмендетті. Сол себепті Орта дәліз қауіпсіз әрі тәуелсіз балама ретінде қарастырылып отыр.

ОРТА ДӘЛІЗ – ҚАУІПСІЗ ӘРІ ТӘУЕЛСІЗ ЖОЛ!

Аймақтағы жағдайға әсер етіп отырған тағы бір маңызды мәселе – Иран мен Әзірбайжан арасындағы қарым-қатынастың нашарлауы. Бұл жағдай Әзірбайжанның Батыс елдеріне жақындауына ықпал етуі мүмкін деген пікірлерді күшейтті. АҚШ-та да бұл бағытта белгілі бір өзгерістер талқыланып жатыр. Мысалы, ұзақ уақыттан бері өзекті болып келген 907-ші түзетуді алып тастау мәселесі қайта көтерілді. Егер ол қабылданса, екі ел арасындағы байланыс нығайып, жаңа жобаларға жол ашылуы мүмкін.

Сарапшылардың айтуынша, Оңтүстік Кавказ бен Орталық Азия қазір әлемдік экономикада маңызды орынға айналып келеді. Бірақ соған қарамастан, АҚШ бұл аймаққа жеткілікті деңгейде көңіл бөлмей отыр. Бұған бірнеше себеп бар.

Біріншісі – сирек кездесетін пайдалы қазбалар. Қазіргі таңда бұл салада Қытай басымдыққа ие. Ал Орталық Азия осы тәуелділікті азайтуға мүмкіндік беретін аймақтардың бірі болып саналады.

Екіншісі – тасымал жолдарының өзгеруі. Соңғы жылдары Орта дәліз арқылы жүк тасымалы айтарлықтай өсті. Халықаралық қаржы ұйымдары да бұл бағытты дамытуға қомақты қаражат бөліп жатыр. Бұл оның болашағы бар екенін көрсетеді.

Үшіншісі – Қытайдың ықпалының күшеюі. Бұл ел Орталық Азияға үлкен көлемде инвестиция құйып жатыр. Қазірдің өзінде оның салған қаражаты ондаған миллиард долларға жетті. Бұл өз кезегінде басқа елдердің де осы аймаққа қызығушылығын арттырады.

Жалпы алғанда, қазіргі жағдай Қазақстан үшін маңызды кезеңдердің бірі болып тұр. Әлем жаңа бағыттар іздеп жатқанда, біздің елдің географиялық орны үлкен артықшылық береді. Егер осы мүмкіндікті дұрыс пайдалана алсақ, Қазақстан тек транзиттік ел ғана емес, халықаралық деңгейдегі маңызды экономикалық орталыққа айналуы мүмкін.

Mezgil.kz