Иран мен АҚШ өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды!

(Сурет: BAQ.KZ)

Халықаралық саясатта күтпеген жаңалық орын алды: Иран мен АҚШ өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойып, аймақтағы шиеленісті бәсеңдетуге қадам жасады. Бұл келісім екі мемлекет арасындағы ондаған жылдарға созылған текетіресті тоқтатуға бағытталған маңызды құжат болып отыр. Тараптар бір-бірінің егемендігі мен аумақтық тұтастығын құрметтеуге, сондай-ақ ішкі істерге араласудан бас тартуға міндеттелді. АҚШ пен оның Таяу Шығыстағы одақтастары Иранды қайта қалпына келтірудің кем дегенде 300 миллиард долларлық ауқымды бағдарламасын дайындауы тиіс. Вашингтон Тегеранға салынған барлық санкцияларды түпкілікті келісімде белгіленетін мерзім ішінде алып тастауға келісті. Иран ядролық қару жасамайтынын және сатып алмайтынын мәлімдеді. Ядролық материалдар мәселесі МАГАТЭ-нің қатаң бақылауымен шешілетін болды. Сондай-ақ Иран 60 күн бойы Ормуз бұғазы арқылы өтетін кемелерден ақы алмауға міндеттеме алды.

АҚШ президенті Дональд Трамп келісімнің орындалуына қатысты қатаң талап қойып, Иранға келісім шарттарын толық орындау үшін 60 күн мерзім берді және талаптар орындалмаған жағдайда, әскери соққылардың қайта басталуы мүмкін екенін ескертті. Президент Иранмен келісімге ертең-ақ немесе таяу күндері қол қойылуы мүмкін екенін, Тегеран ешқандай жағдайда ядролық қаруға ие болмайтынын атап өтті. Келісім жасалмағанда, Иранға жасалған соққылар тағы жалғасуы, тіпті бірнеше жылдарға созылуы мүмкін еді. Иранның баллистикалық зымырандары мәселесі және басқа да ядролық емес тақырыптар Парсы шығанағы елдерімен бөлек талқыланады. Иранға келген шығын 2 трлн долларға дейін бағаланады, ал оны қалпына келтіру үшін қомақты инвестиция қажет. Елдің жаңа басшылығы радикалды емес және экономиканы қалпына келтіруге көбірек көңіл бөлуде. Трамптың пікірінше, Израиль Ливанда ұстамдырақ әрекет етіп, Хезболланың шағын шабуылдарына жауап ретінде тұтастай ғимараттарды қиратпауына болар еді. АҚШ Израильдің басты одақтасы болып қала береді, алайда елдер арасындағы ықпал ету деңгейін өзара салыстыруға келмейді.

 

Иран мен АҚШ арасындағы келісімнің толық мәтіні

Исламабад қаласында қол қойылған Америка Құрама Штаттары мен Иран Ислам Республикасы арасындағы өзара түсіністік туралы меморандум.

1. Америка Құрама Штаттары мен Иран Ислам Республикасы, сондай-ақ ағымдағы соғыстағы олардың одақтастары осы Меморандумға қол қоя отырып, Ливанды қоса алғанда, барлық майданда әскери операцияларды дереу және тұрақты түрде тоқтататындарын жариялайды. Тараптар бұдан былай бір-біріне қарсы ешқандай соғыс немесе әскери іс-қимылдарды бастамауға, бір-біріне күш қолданудан немесе күш қолданамыз деп қорқытудан бас тартуға, сондай-ақ Ливанның аумақтық тұтастығы мен егемендігін қамтамасыз етуге міндеттенеді. Түпкілікті келісімде соғыстың Ливанды қоса алғанда, барлық майданда тұрақты түрде тоқтатылуы және осы тармақтың басқа да ережелері расталатын болады.

2. Америка Құрама Штаттары мен Иран Ислам Республикасы бір-бірінің егемендігі мен аумақтық тұтастығын құрметтеуге және бір-бірінің ішкі істеріне араласпауға міндеттенеді.

3. Америка Құрама Штаттары мен Иран Ислам Республикасы келіссөздер жүргізіп, ең көбі 60 күн ішінде түпкілікті келісімге қол жеткізуге міндеттенеді. Бұл мерзім екі жақтың келісімі бойынша ұзартылуы мүмкін.

4. Осы Меморандумға қол қойылғаннан кейін Америка Құрама Штаттары Иран Ислам Республикасына қатысты теңіз блокадасын және кез келген кедергілерді жоюды бастайды әрі 30 күн ішінде теңіз блокадасын толығымен алып тастайды. Осы кезеңде кемелердің қозғалысы Иран Ислам Республикасы соғысқа дейінгі көлемде қалпына келтірген деңгейге пропорционалды болады. Сондай-ақ Америка Құрама Штаттары түпкілікті келісімнен кейін 30 күн ішінде өз күштерін Иран Ислам Республикасының шекарасына жақын аумақтан шығарып әкетуге міндеттенеді.

5. Меморандумға қол қойылғаннан кейін Иран Ислам Республикасы 60 күн ішінде тек Парсы шығанағынан Оман теңізіне дейін және кері бағытта коммерциялық кемелердің ақысыз, қауіпсіз өтуін қамтамасыз ету үшін бар күшін салады. Коммерциялық кемелердің қозғалысы бірден басталады және Иран Ислам Республикасының техникалық, әскери кедергілерді жою және минадан тазарту жұмыстарын ескере отырып, 30 күн ішінде толық реттеледі. Иран Ислам Республикасы қолданыстағы халықаралық құқыққа және Парсы шығанағының жағалауындағы мемлекеттердің егемендік құқықтарына сәйкес, Ормуз бұғазындағы болашақ басқару мен теңіз қызметтерін анықтау үшін Оман Сұлтандығымен және басқа да жағалаулас мемлекеттермен диалог жүргізеді.

6. Америка Құрама Штаттары аймақтық серіктестермен бірлесіп, Иран Ислам Республикасын қайта құру және экономикалық дамыту үшін көлемі кемінде 300 миллиард долларды құрайтын түпкілікті, өзара келісілген жоспар әзірлеуге міндеттенеді. Бұл жоспарды іске асыру тетігі 60 күн ішінде түпкілікті келісім шеңберінде анықталады. Тиісті қаржылық операциялар үшін қажетті барлық лицензиялар мен рұқсаттар Америка Құрама Штаттары тарапынан берілетін болады.

7. Америка Құрама Штаттары Иран Ислам Республикасына қарсы санкциялардың барлық түрін, соның ішінде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің қарарларын, МАГАТЭ Басқарушылар кеңесінің қаулыларын және АҚШ-тың барлық біржақты (бастапқы және қайталама) санкцияларын түпкілікті келісім аясында келісілген кесте бойынша тоқтатуға міндеттенеді. Тараптар санкцияларды тоқтату мәселесінің маңыздылығын мойындайды және осы мәселелер бойынша өзара келісімге келу үшін келіссөздерде оны дереу қарастыруға ниетті екендерін білдіреді.

8. Иран Ислам Республикасы ядролық қаруды сатып алмайтынын немесе жасамайтынын растайды. Америка Құрама Штаттары мен Иран Ислам Республикасы жинақталған байытылған материалдарға қатысты мәселені 7-тармақта көрсетілген кестеге сәйкес, МАГАТЭ-нің бақылауымен сол жерде араластыру әдістемесі арқылы шешуге келісті. Сондай-ақ тараптар Иранның ядролық қажеттіліктеріне қатысты байыту мәселесін және басқа да өзара келісілген сұрақтарды түпкілікті келісімде бекітілген негізде талқылауға уағдаласты.

9. Түпкілікті келісім жасалғанға дейін тараптар статус-квоны сақтауға келіседі. Иран Ислам Республикасы өз ядролық бағдарламасының ағымдағы жағдайын сақтайды, ал Америка Құрама Штаттары жаңа санкциялар енгізбейді және аймаққа қосымша әскери күштер орналастырмайды.

10. Америка Құрама Штаттары Меморандумға қол қойылғаннан кейін және санкциялар тоқтатылғанға дейін, АҚШ Қаржы министрлігі ирандық шикі мұнайды, мұнай өнімдерін және оның туындыларын, сондай-ақ банк операцияларын, сақтандыру мен тасымалдауды қоса алғанда, барлық байланысты қызметтерді экспорттауға рұқсат беретініне міндеттенеді.

11. Америка Құрама Штаттары осы Меморандум іске асырылғаннан кейін Иран Ислам Республикасының бұғатталған немесе шектелген қаражаттары мен активтерін толық пайдалануға беруге міндеттенеді. Осы қаражатты босату рәсімдері келіссөздер барысында өзара келісіледі. Бұл қаражат Иран Ислам Республикасының Орталық банкі тағайындаған кез келген соңғы бенефициарға төлеуге толықтай жарамды болуы тиіс.

12. Америка Құрама Штаттары мен Иран Ислам Республикасы осы Меморандумның табысты іске асырылуын және болашақта түпкілікті келісімнің сақталуын қадағалау үшін атқарушы тетік құруға келіседі.

13. Осы Меморандумға қол қойылғаннан кейін және оның 1, 4, 5, 10 және 11-тармақтарын іске асыру басталған жағдайда, тараптар басқа да тармақтар бойынша түпкілікті келісімге қатысты келіссөздерді бастайды.

14. Түпкілікті келісім [БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің] міндетті қарарымен мақұлданады.

 

 

Mezgil.kz